संशोधनातील महत्त्वाच्या संकल्पना - सोप्या उदाहरणांसह

 संशोधनातील महत्त्वाच्या संकल्पना - सोप्या उदाहरणांसह

१. संदर्भ (Citation)

• म्हणजे काय: एका संशोधकाने दुसऱ्या संशोधकाचे काम वापरल्यास दिला जाणारा आदर.

• उदाहरण: प्रिया यांनी त्यांच्या संशोधनात अनिकेत यांच्या २०१९ च्या लेखातील माहिती वापरली, तर त्यांनी अनिकेत यांचा 'संदर्भ' दिला.

२. एच-इंडेक्स (h-index)

• म्हणजे काय: संशोधकाच्या लेखांना मिळालेल्या संदर्भांचे मोजमाप.

• उदाहरण: डॉ. शर्मा यांचे ५ लेख आहेत. ३ लेखांना प्रत्येकी किमान ३ संदर्भ मिळाले आहेत. म्हणून त्यांचा एच-इंडेक्स = ३.

३. आय-१०-इंडेक्स (i10-index)

• म्हणजे काय: १० किंवा अधिक संदर्भ मिळालेल्या लेखांची संख्या.

• उदाहरण: रवी यांचे ८ लेख आहेत. त्यापैकी ५ लेखांना १० किंवा अधिक संदर्भ मिळाले आहेत. म्हणून त्यांचा i10-index = ५.

४. इम्पॅक्ट फॅक्टर

• म्हणजे काय: नियतकालिकाची (मासिकाची) प्रतिष्ठा मोजणारे सूचक.

• उदाहरण: 'विज्ञान दर्पण' या नियतकालिकाचा इम्पॅक्ट फॅक्टर ३.५ आहे, म्हणजे ते खूप प्रतिष्ठित मासिक आहे.

५. प्रथम लेखक

• म्हणजे काय: संशोधन कार्यात सर्वात जास्त योगदान देणारा व्यक्ती.

• उदाहरण: प्रकल्पावर काम करणारी, लेख लिहिणारी आणि प्रयोग करणारी व्यक्ती म्हणजे प्रथम लेखक.

६. सह-लेखक

• म्हणजे काय: संशोधनात मदत करणारे इतर सदस्य.

• उदाहरण: डेटा तपासणीत मदत करणारा, प्रयोगासाठी सल्ला देणारा सह-लेखक होय.

७. साहित्य आढावा

• म्हणजे काय: एखाद्या विषयावरील सर्व जुने संशोधन वाचून त्याचा सारांश तयार करणे.

• उदाहरण: सोलार एनर्जीवर संशोधन करण्यापूर्वी, गेल्या १० वर्षांत या विषयावर काय संशोधन झाले आहे ते अभ्यासणे.

८. समीक्षक तपासणी

• म्हणजे काय: लेख प्रकाशित करण्यापूर्वी तज्ज्ञांकडून त्याची तपासणी करणे.

• उदाहरण: शिक्षकाने परीक्षेआधी सगळ्या उत्तरपत्रिका तपासल्या तसे!

९. लेख अंवेषण

• म्हणजे काय: इतरांचे काम कॉपी करणे.

• उदाहरण: राहुलने इंटरनेटवरून माहिती कॉपी करून ती स्वतःची म्हणून सादर केली तर ते लेख अंवेषण होय.

१०. डीओआय

• म्हणजे काय: संशोधन लेखाचा कायमचा ऑनलाइन पत्ता.

• उदाहरण: प्रत्येक घराला भोवतालचा पिनकोड असतो तसे प्रत्येक लेखाला डीओआय असतो.

ही उदाहरणे संकल्पना समजण्यासाठी सोपी आहेत. संशोधन क्षेत्रात ह्या संकल्पना खूप महत्त्वाच्या आहेत.