भाग्यवान : मी जातोय. स्वतःसाठी

"मी जातोय. स्वतःसाठी." 

    "अरे, पण तुझं नाव भाग्यवान आहे!"

    आमच्या ऑफिसमध्ये एक माणूस आहे. नावच त्याचं भाग्यवान. पण त्याचं आयुष्य पाहिलं की वाटतं, नावाच्या उलटं कसं असतं बघा.

    भाग्यवान म्हणजे आमच्या ऑफिसचा मेंटॉर, मेंटेनन्स, आणि मदतनीस - तिन्ही. सकाळी नऊ वाजता ऑफिस उघडतं तेव्हा भाग्यवान आत बसलेला असतो. संध्याकाळी सात वाजता ऑफिस बंद होतं तेव्हा भाग्यवान अजून बसलेला असतो.

    प्रत्येक कंपनीत एक असा माणूस असतो - ज्याला सगळं माहिती असतं, पण ज्याचं कुणाला काहीच माहिती नसतं. भाग्यवान तो माणूस आहे.

    आमच्या कंपनीचं सॉफ्टवेअर ज्यांनी बनवलं, ते आता इथे नाहीत. पण भाग्यवान आहे. ज्यांनी ते सॉफ्टवेअर बसवलं, ते आता दुसऱ्या कंपनीत आहेत. पण भाग्यवान आहे. कुणाला काही अडलं की एकच हाक - "भाग्यवान, येऊन बघ ना."

    फोटोकॉपी अडकली तरी भाग्यवान, प्रिंटरची शाई संपली तरी भाग्यवान, संगणक हँग झाला तरी भाग्यवान. कधीतरी वाटतं, या ऑफिसमधली सगळी उपकरणं भाग्यवानच्या नावानंच सुरू होत असतील.

    गेली २५ वर्षं भाग्यवान एकाच खुर्चीत बसतोय. ती खुर्ची आता त्याच्या अंगाचा आकार घेऊन बसली आहे. त्याच्या टेबलावरचा काच गेल्या अकरा वर्षांत तीन वेळा बदलला गेला. पण भाग्यवान बदलला गेला नाही.

    दर वर्षी कंपनीत नवीन लोक येतात. हातात डिग्री, डोळ्यात स्वप्न घेऊन येतात, भाग्यवानकडून काम शिकतात, पुढे जातात. कितीतरी जण आज भाग्यवानच्या वरिष्ठ आहेत. त्यांनी जे काही शिकलंय, ते भाग्यवानकडूनच शिकलंय.

पण भाग्यवान कधी वर गेला नाही.

    त्याने कधी मागितलंही नाही. तो म्हणायचा, "मला हे वर-खाली नको. मला काम करू द्या."

    मागच्या महिन्यात एक मुलगा आला. नाव घ्यायची गरज नाही. बी.बी.ए. करून आला होता. हातात लॅपटॉप, खांद्यावर बॅग आणि तोंडात मोठमोठी नावं. येताक्षणीच त्याने सगळ्यांशी मैत्री केली. आठवड्याभरातच तो एच.आर. च्या केबिनमध्ये चहा पीत होता. पंधरा दिवसांत त्याला अशा मीटिंगमध्ये बोलावलं गेलं, जिथे भाग्यवान अकरा वर्षांत कधी गेलाच नव्हता आणि त्याला ट्रेनिंग कुणी द्यायचं? भाग्यवान.

    एके दिवशी मी पाहिलं. भाग्यवान त्याला शिकवत होता. कसं काय हे सॉफ्टवेअर चालतं, कुठली की दाबायची, कुठे काळजी घ्यायची. सगळं सांगत होता. तो मुलगा डोकं हलवत लिहीत होता. भाग्यवानच्या चेहऱ्यावर हसू होतं. पण त्याच्या डोळ्यात काय होतं, कुणी पाहिलं नाही.

    काम संपल्यावर मी भाग्यवानला विचारलंच.

    "अरे भाग्यवान, तुला राग येत नाही का? तुझ्या हातचं शिकून हा पुढे जाईल. तू मात्र इथेच राहशील."

    भाग्यवान माझ्याकडे बराच वेळ पाहत राहिला. मग हसला. तसं हसणं त्याच्या चेहऱ्यावर मी कधी पाहिलं नव्हतं.

    "राग? नाही रे. राग कसला? उलट मला एक गोष्ट कळाली."

    "काय कळालं?"

    "अरे, मी २५ वर्षं या कंपनीशी एकनिष्ठ होतो. पण माझ्या स्वप्नांशी एकनिष्ठ होतो का? मी कंपनीसाठी जगलो, पण स्वतःसाठी जगलो का? कंपनी बदलते, लोक बदलतात, पण आपण का बदलू नये? मी इथे नसेन तर कंपनी बंद पडेल का? नाही. दुसरा कोणीतरी येईल. पण मी नसेन तर माझं घर चालेल का?"

    तो दिवस गेला. दोन आठवड्यांनी भाग्यवान ऑफिसला आलाच नाही.

    दुसऱ्या दिवशी त्याचा राजीनामा आला. २५ वर्षं, हजारो मेल्स, लाखो अक्षरं. पण निरोपाच्या मेलमध्ये त्याने फक्त एक ओळ लिहिली होती -

"मी जातोय. स्वतःसाठी."

    आज भाग्यवान आपला छोटासा व्यवसाय सुरू करतोय. एका छोट्याशा खोलीतून. त्याच्या खोलीत एकच खुर्ची आहे. पण ती खुर्ची त्याची स्वतःची आहे.

    गेल्या आठवड्यात त्याचा फोन आला. म्हणाला, "तुमच्या ऑफिसमध्ये नवीन मुलगा आलाय ना? त्याला सांग, शिकायचं असेल तर माझ्याकडे ये. पण आता शिकवणं मोफत नाही."

    भाग्यवान आता खरंच भाग्यवान झालाय. कारण त्याला कळून चुकलंय - कंपनी तुमच्याशी एकनिष्ठ नसते, तुम्हीच कंपनीशी एकनिष्ठ असता आणि ती एकनिष्ठा कधीच परत मिळत नाही.

    सिस्टीम तुमच्या उपस्थितीपेक्षा तुम्ही सोडून जाण्याचा सोहळा मोठा साजरा करेल

या कथेतून फक्त एवढंच सांगायचंय -

    तुम्ही जर कुणासाठी अपरिहार्य आहात, तर याचा अर्थ तुम्ही अमूल्य आहात असं नाही. तुम्ही नसाल तर कंपनी दुसरा माणूस शोधेल. पण तुम्ही स्वतःसाठी काही केलं नाही, तर तुम्ही स्वतःला शोधू शकणार नाही.

    भाग्यवान आमच्यातला प्रत्येक जण आहे. प्रत्येक कंपनीतला तो माणूस आहे. तुमच्या ऑफिसमध्ये असा कोणी आहे का? किंवा तुम्ही स्वतः तसे आहात का?

    आजचा दिवस बदलण्यासाठी कधीही उशीर झालेला नाही.